Category: Crisis European Refugee Law Media

Volgens de Turkse president Erdogan zijn 18000 migranten uit Turkije de grens met Europa overgestoken, zo berichtte NRC. Bewijs daarvoor leverde Erdogan niet, wel kondigde hij aan dat dit aantal nog kon oplopen. ‘We zullen de grenzen niet sluiten. De Europese Unie moet zijn beloftes nakomen’, aldus Erdogan. Vrijdag riep Turkije de NAVO bijeen en vroeg om concrete steun om in Syrië in te grijpen. Ook toen al dreigde Erdogan de grenzen naar Europa open te zetten als de EU niet over de brug zou komen. Zo op het eerste gezicht lijkt Turkije hier cynisch politiek te bedrijven, maar wie zich even verdiept in deze geschiedenis zal zien dat dit onderdeel van een veel groter politiek spel is. En dat spel heeft meerdere spelers, maar één duidelijke regel: de Syrische vluchtelingen fungeren als speelbal. Hoe wordt het spel gespeeld?

Veiliger gebieden

Syrische vluchtelingen worden al geruime tijd aan de grens bij Turkije tegen gehouden in zogeheten ‘more safe areas’. Dat is een gezamenlijk Europees-Turks plan en vastgelegd in de EU-Turkije deal van 18 maart 2016. Dat klinkt fraai natuurlijk, ‘veiliger gebieden’, wie is er immers tegen meer veiligheid? Maar achter deze newspeak gaat welbeschouwd een Europees trauma schuil. Terwijl Nederland voorzitter was van de Europese Raad is zorgvuldig aan een constructie gesleuteld die garandeerde dat er Europese verantwoordelijkheid zou worden vermeden voor een nieuw Srebrenica. Vandaar geen ‘veilig gebied’ maar een ‘veiliger’ gebied. Ten tweede zijn er geen VN of Europese troepen die de veilig(er)heid van de bevolking daar garandeert. Er zijn wel Turkse troepen, maar die zijn daar niet om de bevolking te beschermen, maar Turkse belangen.

Deze ‘veiliger’ gebieden zijn vanaf het begin een vorm van volkenrechtelijke gevaarzetting van de Syrische bevolking geweest. Immers, er werden honderdduizenden, en inmiddels naar verluidt een miljoen mensen bij elkaar gebracht, beschikbaar voor wie er ook maar een punt wilde maken – Syrië kan dat met een paar vaten chloorgas, Turkije door de grens te openen, anderen door weer eens wat ziekenhuizen of scholen te bombarderen.

Gesloten grenzen

Het streven naar veiliger gebieden in Syrië impliceert natuurlijk niet dat Turkije ook zijn grenzen naar Syrië zou moeten afsluiten. Toch is dat wel wat Turkije gedaan. En ook dit is medegefinancierd met EU-gelden. Dat een land zijn grenzen sluit om te voorkomen dat vluchtelingen die een buurland ontvluchten internationaalrechtelijke bescherming kunnen inroepen is in strijd met het verbod van refoulement uit het internationaal recht. Weigering aan de grens valt immers onder het begrip refoulement, en refoulement is verboden onder internationaal recht (zie recent bijvoorbeeld de recente uitspraak van Europees Hof voor de Rechten van de Mens,  para 178). Dus als Turkije nu overweegt zijn grens te openen voor Syrische vluchtelingen, dreigt Turkije zich aan internationaal recht te gaan houden – wat het met volle steun van de EU sinds 2016 niet gedaan heeft. Maar het internationaal rechtelijke verbod op refoulement staat kennelijk niet in de spelregels als het om Syrische vluchtelingen aankomt.

Opvang in de regio

Ondertussen vangt Turkije per inwoner 20 keer zo veel Syrische vluchtelingen op als de EU. In Turkije zijn 3.585.209 vluchtelingen op 81.4 miljoen inwoners (4.4% van de bevolking). In de Europese Unie werden tussen 2010 en 2019 1.168.850 Syriërs opgevangen (incluis VK), op een bevolking van (met VK) 513,7 miljoen (0.2% van de bevolking). Ondertussen wordt de opvang van de vluchtelingen in Syrië en in Turkije chronisch onvoldoende gefinancierd. Zie voor het financieringsgat van opvang vluchtelingen in Syrië onderstaand plaatje. De grafiek gaat over alle humanitaire hulp in Syrië – de toestand kan in Idlib heel goed nog wat dramatischer zijn omdat de zaak daar weliswaar voorspelbaar, maar nu wel in rap tempo uit de hand loopt. Voor financiering van vluchtelingenopvang in Turkije is het beeld vergelijkbaar (een financieringsgat van 30%). 

Schaak

In het licht van deze geschiedenis is de zet van Erdogan om de grenzen naar Europa te openen wel te begrijpen. Turkije is qua opvang al jaren overbelast, en de EU slaagt er maar niet in om de rekening te betalen (ondanks veel kabaal over geld dat naar Turkije gaat). Turkije mag dan juridisch verplicht zijn om Syrische vluchtelingen aan de Turks-Syrische grens asiel te bieden, ze zijn niet verplicht te voorkomen dat deze vluchtelingen richting Europa reizen. Bovendien is de EU twee Europese verplichtingen uit de Turkije deal niet nagekomen (visumvrijstelling voor Turkije, en versnelde toetredingsonderhandelingen). Nee, Erdogan speelt het spel zoals Europa het al jaren doet. Het lot van de Syrische vluchtelingen lijkt ondertussen niemand te deren.

Een verkorte versie van dit artikel verscheen in NRC-Handelsblad, 2 maart 2020

In 2014-2015, the European Union adopted three financial measures in order to cooperate with neighbouring countries in the field of migration policy: the EU Trust Fund for Africa, the EU Trust Fund for Syrian refugees, and the Facility for refugees in Turkey. These European external migration funds are subject to the ordinary public procurement rules to which both the member states and EU institutions themselves are subject. However, for the projects implemented through these financial measures, there is often no open competition. How does this relate to European public procurement law?

The full blogpost was published on EU Immigration and Asylum Law and Policy on 28 November 2019. A Spanish translation has been published here.

Nieuwe Europees vluchtelingendeals zijn niet nodig. Het verdrag uit 1951 is nog altijd prima.

De volledige tekst verscheen in Trouw, 8 juli 2019.

It is not original to point out that the 2015 European refugee ‘crisis’ was not caused by numbers – Turkey hosted ten times as many Syrians per inhabitant as the EU, and Lebanon even 100 times more, while in addition Europe is much wealthier than these countries. It is also not original to point out that, instead of addressing the deficiencies of European asylum law, the EU has intensified its externalization policies, as evidenced by the March 2016 EU-Turkey deal and the EU Trust Fund for Africa. Thus, the dominant idea seems to be that in order to save free movement of persons in the Schengen zone, entry into Europe has been made ever more difficult. Although we do not want to quarrel with this (we can see perfectly well what this analysis is about), we do think it needs to be nuanced significantly. 

The full text of this blogpost is on the RLI Blog.

Preventing genocide is not always successful. But this time, by closing the borders Europe has ensured that the necessary palliative care is also limited to the minimum. Read the full article on Open Democracy.

A Dutch version was published in NRC-Handelsblad on 15 December 2016.

Human rights are increasingly considered to be crucial for the legitimacy of European institutions. Since 1983, the Dutch Constitution opens with a chapter on fundamental rights, in the first place equality and non-discrimination. The 1998 Human Rights Act in the United Kingdom is another case in point. The European Union proclaimed its Charter on Fundamental Rights in 2000, and made it into binding law in 2009. These are formal phenomena, but they have effects in everyday life. People who want to make a point about Islam will easily refer to equal rights of women and LGBT people, which they are purported to lack and we are said to have. This happens in politics, at parties and in the pub.

Therefore, it is remarkable that human rights are being relativized more and more frequently as well. The Dutch prime minister, Mark Rutte, last Friday had to explain why he had not publicly raised the issue of freedom of expression when a Dutch-Turkish journalist had been arrested in Turkey after critical tweets about Erdogan. He defended himself by stating that behaving like a gorilla is not going to get us anywhere. This kind of statement is not an isolated thing. Over the past few weeks, human rights organizations Amnesty International, Human Rights Watch and the Syrian Observatory for Human Rights have published well researched reports about serious violations of the rights of Syrian refugees – from systematic refoulement to shooting them, including women and children. Prime minister Rutte and Dutch foreign secretary Koenders have systematically referred to these reports as “rumours”. They have made enquiries with the Turkish authorities, who have assured them that there is nothing whatsoever to worry about. There is “no reason at all to point a reproaching finger at Turkey.”

It might be objected that these statements are a bit awkward, but are related only to the refugee deal between Turkey and the EU. Because the Netherlands is President of the EU Council these months and the deal is very important, human rights have to be toned down. But this ignores that this is merely an escalation of a more long term process. Two years ago, Geert Wilders promised to make sure that there would be less Moroccans in the Netherlands. He now leads the polls, and faces criminal prosecution in court. When the Dutch legislation on family reunion was made stricter, there was wide support in Parliament for proposals which explicitly aim at reducing family reunion for people with a Turkish and Moroccan background. Why does Wilders face prosecution for something the Dutch legislator actually makes happen?

Human rights, like law in general, are always multi-interpretable. You can take them in different directions. The question, however, is whether they can be taken in different directions at the same time. That is what politicians of all shades are trying to do now, by turning up the volume on both points. They say ever more loudly how important human rights are. And they emphasize more and more that human rights are overdone – with the gorilla metaphor as a high point until now. The dissonance is increasing, and just as in music it will have to be resolved at one moment. Either Europe joins the likes of Putin and Erdogan, who find human rights silly nonsense. Or they join the ranks of people like Max van der Stoel, a former Dutch labour Party politician who, without ever raising his voice, unflinchingly advocated human rights.

Dutch version in NRC-Handelsblad 3 May 2016